Sức ép từ thị trường cùng yêu cầu từ các hãng vận tải biển hàng đầu thế giới đang đặt ra đòi hỏi cấp thiết: không chỉ mở rộng quy mô hạ tầng cảng biển, TP.HCM phải khơi thông các điểm nghẽn kỹ thuật và nâng cấp đồng bộ toàn bộ chuỗi dịch vụ logistics theo hướng xanh, hiện đại.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP.HCM Nguyễn Lộc Hà, TP.HCM đang đứng trước cơ hội lớn để khẳng định vai trò trung tâm logistics của khu vực khi chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục dịch chuyển.

Với lợi thế về vị trí địa lý, hệ thống cảng biển, sân bay, khu công nghiệp, trung tâm tài chính – thương mại cùng cộng đồng doanh nghiệp năng động, TP.HCM có đầy đủ điều kiện để phát triển thành trung tâm dịch vụ logistics quốc tế.

Trong định hướng phát triển mới, TP.HCM không chỉ tập trung mở rộng quy mô hạ tầng mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái logistics có tính kết nối cao, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững. Đây được xem là nền tảng để thành phố nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng, giảm chi phí logistics và tăng năng lực cạnh tranh.

Minh chứng rõ nhất cho bước chuyển mình chiến lược này là Dự án cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ với tổng vốn đầu tư lên tới gần 5 tỉ USD. Dự án do liên danh giữa Terminal Investment Limited Holding S.A. (thuộc MSC, hãng tàu container lớn nhất thế giới), Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) và Công ty Cảng Sài Gòn triển khai với tỉ lệ góp vốn lần lượt là 49%, 36% và 15%.

Cùng với cụm cảng quốc tế Cái Mép – Thị Vải, dự án Cần Giờ kỳ vọng sẽ tạo ra sức mạnh cộng hưởng chưa từng có cho hạ tầng cảng biển TP.HCM. Tuy nhiên, thực tế rà soát khai thác cho thấy MSC định hướng đưa các tàu container thế hệ ULCV/Megamax-24 với sức chở từ 24.000 TEU, trọng tải 250.000 DWT vào cập cảng.

Để phục vụ thế hệ siêu tàu này, hãng tàu hàng đầu thế giới đòi hỏi tuyến luồng phải bảo đảm khả năng lưu thông hai chiều, khai thác liên tục 24/7 và hạn chế tối đa việc phụ thuộc vào chế độ thủy triều.

Hiện trạng tuyến luồng hàng hải từ Vũng Tàu đến Cái Mép – Thị Vải có bề rộng đáy 350 m và độ sâu thiết kế 15,5m, khiến các siêu tàu buộc phải giảm tải hoặc chờ triều cường đạt từ 3,35m trở lên mới có thể ra vào.

Theo tính toán của VIMC, thực tế này dẫn đến khoảng 54 ngày mỗi năm tàu không thể vào cảng khi đầy tải, thời gian gián đoạn liên tục có thể kéo dài tới 9 ngày, gây ảnh hưởng trực tiếp đến tính ổn định của lịch trình vận tải biển quốc tế.

Nhìn từ kinh nghiệm thực tế tại cảng trung chuyển quốc tế PSA ở Singapore với độ sâu luồng đạt 23 m, VIMC đã có văn bản đề nghị Bộ Xây dựng báo cáo Thủ tướng chấp thuận chủ trương bổ sung kế hoạch đầu tư ngân sách để nâng cấp luồng Cái Mép – Thị Vải đạt độ sâu tối thiểu 18,5m.

Để dòng chảy hàng hóa thông suốt từ các khu công nghiệp, trung tâm sản xuất vùng Đông Nam Bộ ra tới các cảng quốc tế, việc bảo đảm hải trình liên tục mà không phụ thuộc vào thủy triều chỉ là điều kiện cần.

Theo các chuyên gia, điều kiện đủ là TP.HCM phải kiến tạo được một hạ tầng logistics kết nối liên vùng hoàn chỉnh, ứng dụng công nghệ để giảm thiểu tối đa chi phí ẩn cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Bà Huỳnh Đinh Thái Linh – Phó Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP.HCM (HLA) cho biết, thách thức lớn nhất của logistics Việt Nam nhiều năm qua vẫn là chi phí cao, hiện tiệm cận mức 16–17% GDP. Việc phụ thuộc quá lớn vào đường bộ, tình trạng nghẽn hạ tầng kết nối cảng biển và các chi phí thủ tục làm giảm đáng kể sức cạnh tranh của hàng hóa xuất nhập khẩu.

Các doanh nghiệp tại HLA đánh giá tầm quan trọng của việc phát triển tuyến đường sắt hàng hóa chuyên dụng từ Bàu Bàng tại khu vực Bình Dương đến Cái Mép – Thị Vải.

Việc kết nối tuyến đường sắt vào tận các khu công nghiệp giúp kết nối trực tiếp nguồn “chân hàng” dồi dào từ các vành đai công nghiệp tại khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam xuất thẳng ra cảng biển, hỗ trợ cắt giảm ngay 20-30% chi phí vận tải.

Cụ thể, vùng công nghiệp phía Bắc TP.HCM đang chuyển dịch mạnh mẽ từ khu công nghiệp truyền thống sang mô hình KCN sinh thái – Công viên Khoa học Công nghệ, thu hút các ngành sản xuất chip bán dẫn, vi mạch, AI và các thiết bị thông minh…

Mô hình khu Logistics tích hợp (ILZ) nội địa gắn liền với các ga đệm đường sắt, kho lạnh ngoại quan và các trạm kiểm định hải quan tại chỗ sẽ giúp rút ngắn thời gian giải phóng hàng và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm công nghệ cao.

Bà Linh nhấn mạnh rằng hệ thống cảng xanh sẽ đảm bảo các sản phẩm xuất khẩu từ Việt Nam đáp ứng tiêu chuẩn carbon (CBAM) và các rào cản kỹ thuật của các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới như EVFTA, CPTPP và RCEP.

Về mặt kết nối quốc tế, bà lưu ý tầm quan trọng của việc phát triển các mô hình logistics chuyên sâu để nâng cao giá trị gia tăng. Điển hình như đề xuất kết nối lập tuyến hàng hải Cái Mép – Thị Vải (TP.HCM) với cảng Portland (Mỹ); đề xuất xây dựng “hành lang lạnh” giữa bang Oregon (Mỹ) và TP.HCM cho nông sản cao cấp.

Bà Linh chia sẻ: “Tương lai của logistics TP.HCM không nằm ở việc kéo dài những con đường bộ quá tải, mà nằm ở tư duy tích hợp. Đường sắt hàng hóa vươn tận hàng rào nhà máy, năng lượng xanh nuôi dưỡng sản xuất công nghệ cao, và cảng biển nước sâu kết nối thẳng vào chuỗi cung ứng toàn cầu”.

Báo Dân việt