Cú bứt tốc của Hải Phòng và nỗ lực giữ vị thế của Cái Mép tại CPPI 2025 đã đưa năng lực hàng hải Việt Nam đứng ngay sau Trung Quốc tại khu vực. Nhưng trong một bối cảnh toàn cầu đầy biến động, danh hiệu hiệu suất cao đang nhường chỗ cho một thước đo sinh tồn mới: Khả năng chống chịu rủi ro.
Cảng quốc tế Cái Mép (CMIT)
Với mức điểm bằng nhau là 122, hai cụm cảng container lớn nhất ở hai đầu đất nước lần lượt xếp hạng 11 và 13 trong tốp 20 cảng container có hiệu suất hoạt động tốt nhất toàn cầu, theo chỉ số hiệu suất cảng container (Container Port Performance Index – CPPI) 2025 do S&P Global Intelligence và WorldBank vừa công bố tối 10.6.
Hải Phòng bứt tốc
Tổng số điểm của cụm cảng Hải Phòng tăng từ 87 điểm ở năm 2024 lên 122 điểm vào năm 2025, đưa cụm cảng này xếp thứ 13 trong bảng xếp hạng chỉ số hiệu quả cảng container toàn cầu 2025. Đây là lần đầu tiên Hải Phòng lọt vào tốp 20 cảng container có hiệu suất tốt nhất.
Theo dữ liệu CPPI 2025, Hải Phòng đạt 73 điểm theo phương pháp đánh giá thống kê và 170 điểm theo phương pháp đánh giá vận hành.
Chỉ số thứ nhất phản ánh hiệu quả cảng dựa trên dữ liệu thời gian tàu lưu cảng được phân tích bằng mô hình thống kê. Trong khi chỉ số thứ hai đo lường hiệu suất dựa trên việc so sánh thời gian xử lý tàu với các nhóm tàu và khối lượng hàng hóa tương đồng. Điểm CPPI cuối cùng được tổng hợp từ cả hai phương pháp này, theo thông tin trong báo cáo CPPI 2025.
Bứt tốc
Cụm cảng Hải Phòng tăng gần 40 điểm trong vòng 1 năm, 57 bậc lên hạng 13 trong số các cảng container có hiệu suất tốt nhất toàn cầu 2025.
Cụm cảng Hải Phòng đạt 122 điểm, tăng 52 điểm so với năm 2020 – lần đầu tiên nhóm nghiên cứu thực hiện báo cáo về chỉ số hoạt động hiệu quả của các cảng container trên thế giới.
Trước đó, điểm số của cảng Hải Phòng dao động từ 70 điểm rồi giảm về mức 50, thậm chí có năm cảng này chỉ đạt 14 điểm. Trong giai đoạn từ 2020-2024, cụm cảng có thứ hạng từ 40-60, riêng năm 2022, Hải Phòng rớt xuống hạng 147.
Với mức bứt tốc mạnh mẽ, Hải Phòng cũng thuộc nhóm 20 cảng container có mức cải thiện điểm số tốt nhất trong vòng 5 năm, theo báo cáo CPPI 2025.
Cái Mép giảm điểm, nhưng vẫn giữ vị thế
Trong khi Hải Phòng tạo bất ngờ với cú bứt tốc mạnh nhất từ trước đến nay, cụm cảng Cái Mép lại ghi nhận dấu hiệu chững lại sau hai năm liên tiếp duy trì phong độ cao. Năm 2023, cụm cảng Cái Mép từng xếp ở vị trí thứ 7 về chỉ số hiệu suất cảng container, vượt nhiều cảng lớn trong khu vực châu Á, theo ông Turloch Mooney, trưởng bộ phận Nghiên cứu và Phân tích Cảng biển thuộc S&P Global Market Intelligence, đồng tác giả báo cáo CPPI 2023 trong lần trả lời Bloomberg Businessweek Vietnam.
Trong ấn bản CPPI 2025, với 122 điểm, cảng Cái Mép giảm 10 điểm so với mức đỉnh 132 điểm của hai năm 2023-2024, đồng thời lùi bốn bậc trên bảng xếp hạng. Dù vậy, nếu tính các cảng có cùng điểm số đồng hạng, Cái Mép và Hải Phòng đều nằm trong tốp 20 cảng container hoạt động hiệu quả nhất thế giới năm nay.
Đồng hạng
Cùng đạt 122 điểm, Cái Mép giữ vị trí thứ 11, trong khi Hải Phòng xếp thứ 13 trong chỉ số hiệu suất cảng container toàn cầu 2025.
Xét trong tốp 20 cảng có hiệu suất hoạt động tốt nhất thế giới, Việt Nam chỉ xếp sau Trung Quốc về số lượng cảng góp mặt. Các quốc gia châu Á khác có đại diện trong tốp 20 gồm Nhật Bản và Malaysia.
Dẫn đầu cả về số lượng lẫn thứ hạng là Trung Quốc, với 9/20 cảng nằm trong nhóm hoạt động hiệu quả nhất thế giới năm 2025. Riêng tốp 5 có tới 4 đại diện đến từ Trung Quốc.
Ông Turloch từ S&P Global Intelligence cho biết các cảng Trung Quốc được hưởng lợi từ cơ sở hạ tầng hiện đại, mức độ tự động hóa và số hóa cao, sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ chính phủ cùng vùng đệm công suất lớn, cho phép hấp thụ hiệu quả các đợt tăng tải đột biến.
Sự cải thiện của Hải Phòng và khả năng duy trì vị thế của Cái Mép diễn ra trong bối cảnh môi trường khai thác cảng biển toàn cầu vẫn đầy biến động.
Năng lực chống chịu trở thành thước đo mới
Kết quả chung từ CPPI 2025 cho thấy hiệu quả hoạt động của các cảng container toàn cầu tiếp tục suy giảm nhẹ so với mức chuẩn năm 2024 khi thời gian tàu lưu cảng kéo dài hơn.
Tuy nhiên, xu hướng này không diễn ra đồng đều giữa các khu vực. Các cảng tại nhóm nền kinh tế thu nhập trung bình cao và thu nhập cao vẫn duy trì hiệu suất vượt trội nhờ hạ tầng tốt hơn, mức độ tự động hóa và số hóa cao hơn.
Nhiều cảng ở Đông Á và Nam Á tiếp tục vượt qua các đối thủ thuộc nhóm thu nhập cao nhờ định hướng xuất khẩu mạnh, cạnh tranh gay gắt giữa các cảng và đầu tư liên tục. Ngược lại, các cảng tại châu Phi cận Sahara vẫn đối mặt với thời gian lưu tàu dài hơn do hạn chế về công suất, kết nối hậu phương cảng và cơ cấu thương mại thiên về nhập khẩu.
Báo cáo CPPI 2025 cũng cảnh báo thách thức lớn nhất đối với ngành cảng biển hiện nay không còn là mức độ ùn tắc mà là tính khó đoán định của hoạt động tại cảng.
Nhóm tác giả từ World Bank và S&P Global Market Intelligence gọi hiện tượng này là “burst congestion” – những đợt ùn tắc ngắn nhưng dữ dội, phát sinh khi nhiều tàu cập cảng cùng lúc do gián đoạn lịch trình, thời tiết cực đoan hoặc các cú sốc địa chính trị như khủng hoảng Biển Đỏ.
Theo báo cáo, chính sự biến động này mới là yếu tố làm gia tăng chi phí và phá vỡ kế hoạch khai thác, bởi ngay cả những cảng hiệu quả nhất cũng không thể chuẩn bị công suất vô hạn để ứng phó với các đợt tăng tải bất ngờ.
Trong bối cảnh các cú sốc xuất hiện ngày càng thường xuyên, lợi thế cạnh tranh của một cảng không còn chỉ nằm ở năng lực xử lý hàng hóa, mà ở khả năng hấp thụ biến động và phục hồi nhanh mà không làm gián đoạn chuỗi cung ứng.
Bộ chỉ số CPPI được thực hiện bằng việc đo lường hiệu quả hoạt động ở các cảng container trên khắp thế giới. Ấn bản năm 2026 là lần thứ sáu nhóm nghiên cứu công bố chỉ số này, dữ liệu của CPPI 2025 được phân tích từ hơn 180.000 lượt tàu container tại hơn 400 cảng trên toàn cầu.
Điểm số CPPI được xây dựng từ hai phương pháp đánh giá bổ trợ lẫn nhau: một mô hình thống kê dựa trên dữ liệu vận hành thực tế và một mô hình đánh giá hiệu suất xử lý tàu theo từng nhóm kích cỡ tàu và khối lượng hàng hóa tương đồng. Kết quả cuối cùng phản ánh mức độ hiệu quả và khả năng duy trì dòng chảy hàng hóa của mỗi cảng trong mạng lưới vận tải container toàn cầu.
