Trải qua 125 năm hình thành và phát triển, Cảng Đà Nẵng không ngừng đổi mới, đầu tư hạ tầng, ứng dụng công nghệ và mở rộng thị trường, từng bước nâng cao năng lực khai thác, chất lượng dịch vụ và sức cạnh tranh. Từ một bến cảng sơ khai, Cảng Đà Nẵng hôm nay đang vươn lên khẳng định vị thế là một trong những đầu mối cảng biển, logistics quan trọng của khu vực miền Trung, hướng đến mô hình cảng thông minh, hiện đại và phát triển bền vững.

Từ bến hoang sơ đến mốc son lịch sử đấu tranh cách mạng

Bến Cảng Sông Hàn Xưa

Ngược thời gian về 125 năm trước, ngày 1/9/1901 là thời điểm Cảng Đà Nẵng được thành lập bởi Toàn quyền Đông dương lúc bấy giờ, với mục tiêu ban đầu chỉ là cảng cửa ngõ cho Hội An. Thuở ấy, cảng Sông Hàn chỉ là một bến cảng hoang sơ với những cầu tàu gỗ thô sơ và những con tàu hơi nước đầu tiên ghé bến. Nhưng trong vẻ hoang sơ ấy, một giai cấp công nhân thép đã hình thành.

Tháng 7, năm 1937, giữa gọng kìm của thực dân, Chi bộ Đảng đầu tiên của công nhân Cảng ra đời tại hãng Quảng Hòa Mỹ. Từ đây, chiếc khăn lót vai không chỉ để gánh hàng, mà đã bắt đầu chung tay gánh vác sứ mệnh giải phóng dân tộc. Những cuộc bãi công, bãi thị nổ ra liên miên, biến cầu cảng thành trận địa, biến mồ hôi thành sức mạnh tự cường, khẳng định khát vọng độc lập của người con đất Quảng.

Cảng quân sự Tiên Sa 1966-1967

Suốt 21 năm kháng chiến chống Mỹ, Cảng Đà Nẵng bị biến thành một căn cứ quân sự khổng lồ, là ‘yết hầu’ chiến lược bậc nhất miền Trung. Địch kiểm soát gắt gao bằng máy rà, mật thám và những hàng rào dây thép gai dày đặc. Nhưng kẻ thù chỉ có thể kiểm soát bến bãi mà không thể kiểm soát được trái tim của những người thợ cảng.

Lịch sử còn ghi nhớ mùa xuân năm 1951, nữ công nhân Phạm Thị Biên đã mưu trí, dũng cảm đặt mìn thiêu hủy 2 triệu lít xăng của địch tại kho xăng Nại Hiên. Ngọn lửa ấy không chỉ thiêu rụi kho hàng của quân thù mà còn thắp sáng tinh thần quyết chiến, quyết thắng của toàn thể công nhân bến cảng. Ngày 29 tháng 3 năm 1975, trong khi cả thành phố rợp bóng cờ hoa giải phóng, công nhân Cảng Đà Nẵng đã có một hành động lịch sử. Không đợi lệnh từ cấp trên, họ tự vũ trang, phối hợp cùng các lực lượng cách mạng chiếm lĩnh toàn bộ bến bãi, cầu tàu. Họ đã dùng thân mình để bảo vệ từng chiếc cần cẩu, từng kho hàng, ngăn không cho quân địch tàn phá trước khi tháo chạy. Cảng Đà Nẵng đã trở về với nhân dân một cách nguyên vẹn trong tư thế của người chiến thắng.

Vươn mình từ gian khó

Sau ngày giải phóng, Cảng Đà Nẵng đứng trước một thực tại nghiệt ngã. Máy móc hư hỏng, cầu tàu rách nát, luồng lạch bị cát bồi và tàn dư của chiến tranh. Nhưng trong gian khó, tình anh em quốc tế đã sưởi ấm Tiên Sa. Hình ảnh con tàu JIGUANI của nhân dân Cuba anh em cập bến mang theo những chuyến hàng nghĩa tình là dấu mốc cho sự hồi sinh kỳ diệu. Thập niên 80-90, cả nước bước vào giai đoạn khó khăn nhất của thời kỳ bao cấp. Khi nguồn viện trợ bị cắt giảm, Cảng Đà Nẵng đứng trước thử thách sinh tử: Đổi mới hay là dừng lại? Với bản lĩnh của người bám biển, lãnh đạo Cảng Đà Nẵng đã chọn con đường tự lực cánh sinh. Thế hệ lãnh đạo thời kỳ đó đã quyết liệt đưa Cảng sang chế độ hạch toán kinh doanh, đặt nền móng cho mô hình quản trị hiện đại. Năm 1989, cơn bão số 2 tàn khốc quét qua Đà Nẵng, tàn phá tan hoang bến bãi. Nhưng chỉ sau đúng 24 giờ, giữa đống đổ nát, tiếng cần cẩu đã vang lên trở lại. Khẩu hiệu ‘Năm bảo vệ hàng hóa’ ra đời trong giai đoạn này không chỉ là một quy trình, mà là lời thề về danh dự và uy tín của Cảng Đà Nẵng với khách hàng thế giới.

Bước ngoặt về quản trị và đầu tư hạ tầng

Trải qua hơn một thế kỷ hình thành, Cảng Đà Nẵng đã có sự thay đổi căn bản về quy mô và phương thức quản trị. Năm 2014, doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình công ty cổ phần; năm 2016 chính thức niêm yết trên thị trường chứng khoán. Đây là những bước đi quan trọng trong quá trình đổi mới quản trị, tăng cường tính minh bạch và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Năm 2018, dự án mở rộng cảng Tiên Sa giai đoạn 2 hoàn thành, tiếp tục bổ sung năng lực khai thác cho Cảng. Cùng với đầu tư cầu bến, kho bãi và thiết bị, Cảng Đà Nẵng từng bước nâng cao năng lực phục vụ các loại tàu hàng và tàu container.

Hiện Cảng Đà Nẵng sở hữu gần 1.700m cầu bến; có khả năng tiếp nhận tàu hàng tổng hợp đến 70.000 DWT, tàu container đến 4.000 TEUs và tàu khách đến 170.000 GRT. Cảng nằm trong vịnh Đà Nẵng, được che chắn bởi núi Hải Vân và bán đảo Sơn Trà, cùng đê chắn sóng dài. Vị trí này tạo điều kiện để tàu thuyền hoạt động quanh năm và kết nối thuận lợi với hệ thống giao thông đường bộ, đường sắt, sân bay và các khu công nghiệp. Lợi thế lớn khác của Cảng Đà Nẵng là vị trí cửa ngõ ra Thái Bình Dương của Hành lang Kinh tế Đông – Tây, tuyến giao thông có chiều dài 1.450km, kết nối Myanmar, Thái Lan, Lào và Việt Nam. Điều này giúp Cảng giữ vai trò quan trọng trong luân chuyển hàng hóa của miền Trung, Tây Nguyên và các quốc gia trong khu vực.

Ông Trần Lê Tuấn – Tổng Giám đốc Cảng Đà Nẵng cho biết, quá trình đầu tư trong thời gian qua tiếp tục được đẩy mạnh. Nhiều dự án hạ tầng, thiết bị được đưa vào khai thác như bãi sau cầu 4, 5; hệ thống cẩu ERTG; kho CFS số 2; nâng cấp cầu cảng số 2 Tiên Sa; cẩu di động, cẩu QCC; đầu kéo chuyên dùng và Trung tâm Dịch vụ Logistics. Song song với hoạt động khai thác tại Tiên Sa, Cảng Đà Nẵng tiếp tục định hướng đầu tư Trung tâm Logistics diện tích 20ha tại Hòa Vang với chức năng cảng cạn, nhằm từng bước hình thành trung tâm dịch vụ và điều phối logistics khu vực miền Trung – Tây Nguyên.

Từ bến cảng truyền thống đến cuộc cách mạng số

Khu vực kho bãi tại Cảng Tiên Sa.

Một trong những dấu ấn nổi bật nhất trong quá trình phát triển của Cảng Đà Nẵng những năm gần đây là chuyển đổi số. Nếu trong những ngày đầu, hoạt động khai thác phụ thuộc chủ yếu vào sức lao động trực tiếp, thì hiện nay công nghệ đang ngày càng giữ vai trò quan trọng trong quản trị, điều hành và tổ chức khai thác. Hệ sinh thái Cảng điện tử ePort và Cổng container thông minh, AutoGate, đi vào vận hành từ năm 2020 đã tạo ra bước thay đổi lớn trong phương thức giao nhận hàng hóa. Việc ứng dụng công nghệ giúp giảm thời gian làm thủ tục, hạn chế giấy tờ, tối ưu hóa quy trình giao nhận và nâng cao trải nghiệm khách hàng.

Đến thời điểm hiện tại, gần như 100% dịch vụ container được khách hàng thực hiện trực tuyến qua mạng. Cảng cũng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động vận hành cổng container tự động, nhận dạng số container và ghi nhận tình trạng container bằng hệ thống camera tại các trạm xuất nhập tàu và cổng ra vào. Đây là cơ sở để từng bước hướng đến tự động hóa quy trình giao nhận hàng hóa và quản trị tập trung bằng dữ liệu. Những kết quả trong chuyển đổi số đã được ghi nhận bằng nhiều giải thưởng. Phần mềm Cảng điện tử ePort và Cổng container thông minh đạt giải Nhất Hội thi Sáng tạo kỹ thuật thành phố Đà Nẵng lần thứ 16 và giải Ba Giải thưởng Sáng tạo khoa học và công nghệ Việt Nam năm 2021.

Cổng container tự động AutoGate tiếp tục đạt Giải Ba Giải thưởng Sáng tạo khoa học và công nghệ Việt Nam và được xác định là cổng container tự động đầu tiên áp dụng tại các cảng biển Việt Nam. Hệ thống canh xe tự động trong lòng cẩu giàn eCPS lọt Top 20 công trình tiêu biểu giai đoạn 2022-2024 và nhận giải Nhất Giải thưởng “Đổi mới – Sáng tạo – Phát triển doanh nghiệp” lần thứ III. Cảng Đà Nẵng cũng được Cục Hàng hải Việt Nam tặng giấy khen về thành tích xuất sắc trong công tác chuyển đổi số hướng tới Cảng xanh.

Năm 2023, Cảng Đà Nẵng được ghi nhận lọt Top 6 cảng container hoạt động tốt nhất thế giới theo chỉ số CPPI. Đây là một dấu mốc đáng chú ý, phản ánh những kết quả trong nâng cao hiệu quả khai thác và năng lực cạnh tranh của Cảng trên thị trường quốc tế.

Năm 2025, cảng Đà Nẵng ghi nhận kết quả nổi bật trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tổng sản lượng hàng hóa thông qua cảng tăng 10,29% so với năm trước. Sản lượng container tăng 11,13%. Tổng doanh thu đạt 1.705 tỷ đồng, tăng 14,19%; lợi nhuận trước thuế đạt 460,19 tỷ đồng, tăng 22,62%… Riêng về doanh thu năm 2021 đạt 1.000 tỷ đồng, lợi nhuận 296 tỷ đồng; 2024 đạt 1.500 tỷ đồng, lợi nhuận 375 tỷ đồng; dự kiến 2026 đạt 2.000 tỷ đồng, lợi nhuận 500 tỷ đồng… Ngoài ra, mỗi năm Cảng Đà Nẵng chi cho an sinh xã hội hàng tỷ đồng. Kết quả tăng trưởng gắn với việc mở rộng thị trường và thu hút thêm các tuyến dịch vụ, hãng tàu lớn như Maersk Line, TS Line, Zim Line, COSCO, Samudera, SITC, Evergreen, Wan Hai và YCKY khai thác tuyến tại cảng.

Bốc xếp hàng ở Cảng Tiên Sa

Cùng với hiệu quả sản xuất, kinh doanh, các kết quả về đổi mới sáng tạo cũng đáng chú ý. Giai đoạn gần đây, các đơn vị thuộc Cảng triển khai 146 sáng kiến cấp xí nghiệp và 217 sáng kiến cấp Cảng; trong đó có 10 giải pháp được công nhận cấp thành phố và 9 giải pháp cấp VIMC.

Sau 125 năm, tài sản lớn nhất của Cảng Đà Nẵng không chỉ nằm ở hệ thống cầu bến, kho bãi hay thiết bị hiện đại, mà còn là đội ngũ người lao động được hình thành và bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Những nỗ lực phát triển được ghi nhận bằng nhiều danh hiệu và giải thưởng. Cảng Đà Nẵng được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng Nhất; được Thủ tướng Chính phủ tặng Cờ thi đua cùng nhiều phần thưởng của các cơ quan, tổ chức. Cảng Đà Nẵng 8 năm liên tiếp được bình chọn trong nhóm doanh nghiệp uy tín ngành logistics thuộc lĩnh vực khai thác cảng; 8 năm liền đạt danh hiệu “Doanh nghiệp tiêu biểu vì người lao động”; 9 năm liền có tên trong Top 500 doanh nghiệp lợi nhuận tốt nhất; tiếp tục nằm trong Top 1.000 doanh nghiệp nộp thuế lớn nhất Việt Nam; lần thứ 9 liên tiếp được trao giải thưởng Doanh nghiệp phát triển bền vững và tiếp tục lọt Top 10 Công ty uy tín ngành Logistics năm 2025, nhóm khai thác cảng.

Đây là những kết quả cho thấy quá trình phát triển của Cảng Đà Nẵng được đặt trong sự kết hợp giữa tăng trưởng sản xuất, kinh doanh, đổi mới công nghệ, đầu tư hạ tầng và chăm lo cho người lao động.

Dấu mốc 125 năm mở ra một giai đoạn mới đối với Cảng Đà Nẵng. Theo định hướng nhiệm kỳ 2025-2030, mục tiêu là xây dựng Cảng Đà Nẵng theo hướng hiện đại, xanh, thông minh; tiếp tục giữ vị trí cảng số 1 miền Trung, thuộc nhóm 7 cảng biển lớn nhất Việt Nam, duy trì khoảng 70% thị phần miền Trung – Tây Nguyên và phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 10%.

Cùng với mục tiêu tăng trưởng, chiến lược phát triển mới đặt trọng tâm vào chuyển đổi số, tự động hóa, cảng xanh, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và mở rộng chuỗi dịch vụ logistics. Việc đầu tư hạ tầng tại Tiên Sa, Trung tâm Logistics Hòa Vang… được xem là những bước chuẩn bị cho một không gian phát triển rộng lớn hơn.

Hôm nay, trước yêu cầu phát triển kinh tế biển, logistics và hội nhập sâu rộng, Cảng Đà Nẵng tiếp tục đứng trước những cơ hội và nhiệm vụ mới. 125 năm là một chặng đường đủ dài để nhìn lại những giá trị đã tạo nên bản sắc của doanh nghiệp; đồng thời cũng là điểm xuất phát cho một hải trình mới – hải trình hướng tới một Cảng Đà Nẵng hiện đại, xanh, thông minh, kết nối sâu hơn với chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế, tiếp tục đóng góp vào sự phát triển của thành phố và đất nước.

Báo Đà Nẵng/VOV